ABC wina Odmiany winorośli

Tempranillo

10-02-2011

Grona tempranillo, analitycznie i na krzaku | fot. www.laimagendelvino.com

Jest to odmiana mnóstwa imion: ull de llebre, cencibel, tinto fino, tinto del país, tinto de la Rioja, tinto de Madrid, tinto aragonés, tinta del Toro… W samej Hiszpanii różnych nazw naliczyłem 49, dodajmy do tego co najmniej trzy portugalskie (roriz, tinta roriz, aragonêz), a także kilka południowo- i północnoamerykańskich (escobera, garnacho foño, grenache de Logroño, valdepeñas, tinta Santiago, tinta montereiro).

Tempranillo jest najprawdopodobniej rdzenną odmianą hiszpańską. Jej nazwa pojawia się już w XIII wieku w wierszu poety Alejandro, w wersecie

Ally fallaría ommes las bonas cardeniellas
e las otras mejores que son las tempraniellas,

mówiącym o dobrych kastylijskich winogronach cardeniellas, i o lepszych tempraniellas. Przez lata sugerowano bliskie pokrewieństwo odmiany z pinot noir, jednak José Vouillamoz, szwajcarski botanik, ampelograf, specjalista w zakresie badań DNA, zdecydowanie wyklucza taką możliwość.

Oz Clarke w swej Encyclopedia of Grapes pisze, że tempranillo przypomina skrzyżowanie cabernet sauvignon i pinot noir, ale nie posiada ich złożoności. Ten brak wcale mu jednak nie przeszkadza, gdyż to nie o nią chodzi w słynnej hiszpańskiej odmianie, a raczej o miękką, pluszową fakturę, obfity owoc o wyraźnych nutach wiśni, czarnych jagód, czarnych porzeczek, morwy i malin, w miarę starzenia przekształcający się w tytoń, śliwki i kakao. Na tytoniową nutę bukietu bardziej dojrzałych win z tempranillo uwagę zwraca też Jancis Robinson. Niedostateczna złożoność czystych win robionych z tempranillo sprawia, że odmiana jest często łączona czy to z innymi odmianami hiszpańskimi (jak w winach z Riojy), czy też z cabernet sauvignon i merlot (Ribera del Duero, Navarra, Somontano). Bardzo często stosuje się też wzbogacające i zmieniające bukiet długie dojrzewanie wina w baryłkach dębowych, w tym także rzadko w Europie używanych baryłkach z aromatycznego dębu amerykańskiego.

W Hiszpanii uprawy tempranillo w roku 2004 zajmowały blisko 184 tys. ha i jest to najpowszechniej uprawiana w tym kraju ciemna odmiana winogron (najpopularniejsza jeszcze kilkadziesiąt lat temu, a potem niemodna i intensywnie karczowana garnacha zajmuje dziś drugie miejsce z 82 tys. ha). Jest to najważniejsza odmiana w regionach chłodniejszych i wyżej położonych, jak Rioja, Ribera del Duero i Toro, dużą rolę odgrywa też w Valdepeñas i całej La Manchy, w Katalonii i w Aragonii. Chłód zapewnia jej dostateczną kwasowość, a nie sprawia problemów przy dojrzewaniu – tempranillo ma krótki okres wegetacji, dojrzewa wcześnie (zwykle dwa tygodnie wcześniej od garnachy), sama nazwa zresztą pochodzi od temprano, hiszp. „wczesny”.

Pododmiana tempranillo uprawiana w Toro pod nazwą tinta del Toro jest zdaniem tamtejszych producentów klonem bardzo różnym od tych, które spotyka się w innych częściach Hiszpanii. Ma dużo mniejsze owoce, dzięki temu stosunek udział skórek w moszczu jest dużo większy niż gdzie indziej, a co za tym idzie, wino jest zwykle ciemniejsze i bardziej skoncentrowane.

W portugalskim regionie Douro tempranillo jako tinta roriz pojawiło się prawdopodobnie w połowie XIX w., a dziś zajmuje drugie miejsce pod względem produkcji, zaraz za touriga franca i jest ważnym składnikiem porto i win wytrawnych, także w wersji jednoodmianowej. Coraz więcej winnic z tinta roriz można znaleźć w Dão, a jako aragonêz odmiana jest ważnym składnikiem kupaży w Alentejo, również tu zaczynają się pojawiać wina jednoodmianowe.

Dużą rolę tempranillo odgrywało w Argentynie, gdzie przez dziesięciolecia służyło głównie do produkcji lekkich win codziennych. Dziś powierzchnia upraw spadła do ok. 5 tys. ha, ale zaczyna powstawać coraz więcej ambitniejszych win z tej odmiany. We Francji znajduje się około 1,5 tys. ha winnic tempranillo, głównie w okolicach Carcassonne, gdzie odmiana jest używana w kupażach. Rośnie powierzchnia upraw tempranillo w Australii (kilka lat temu ok. 250 ha) i na zachodzie USA, głównie w Kalifornii i w Oregonie.

Biała wersja tempranillo

W 1988 roku w jednej z winnic w regionie Rioja na krzewie tempranillo pojawił się pęd, na którym zamiast ciemnych wyrosły białe owoce. Pęd rozmnożono, zbadano DNA i okazało się, że to drobna mutacja spowodowała zmianę koloru owoców. Dziś tempranillo blanco, choć wciąż bardzo rzadkie, jest jedną z dozwolonych białych odmian w DOCa Rioja. Nie należy jej mylić z rzadkimi winami białymi robionymi z delikatnie tłoczonego soku winogron właściwej, ciemnej wersji odmiany.
 

Tekst ukazał się w numerze 44 (2/2010)