Monografie Regiony winiarskie Włochy Toskańskie zakupy 2010 Artykuły
Świat Włochy Toskania

Vernaccia di San Gimignano. Wapień w cieniu wież

16-06-2011

Winnice San Gimignano | fot. Bruno Bruchi, Consorzio del Vino Vernaccia di San Gimignano

Toskania, kraina czerwonym winem płynąca, ma swojego białego dżokera. Na imię mu vernaccia.

San Gimignano zamieszkuje 7 tys. mieszkańców. Co roku przybywa tu zaś 3 mln turystów. Chcą zobaczyć jedno z najlepiej zachowanych w Italii średniowiecznych miasteczek. San Gimignano zachwyca i w czystym stanie urbanistyczną substancją i oryginalną siatką ulic, rozchodzących się w trzy strony z najwyższego punktu miasta, piazza del Duomo. No i wieże – w XII i XIII wieku dominujące w krajobrazie każdego włoskiego miasta, symbolizujące potęgę mieszczańskich rodów i stanowiące ubezpieczenie przed nader częstymi sąsiedzkimi zatargami. Gdzie indziej już dawno je obalono, w niewielkim San Gimignano zachowało się ich 16. Są znakiem rozpoznawczym miasta i pojawiają się obficie również na etykietach tutejszego wina, vernaccia di San Gimignano.

Przeszłość i teraźniejszość

Vernaccia | fot. Bruno Bruchi, Consorzio del Vino Vernaccia di San Gimignano

To najbardziej znane wino białe w Toskanii, jedyne mające prawo do kategorii DOCG. W odróżnieniu od powszechnego dziś w regionie chardonnay odmiana vernaccia może pochwalić się bardzo długą tradycją. Szczytowy okres jej popularności zbiega się z czasem wznoszenia miejskich wież. W 1276 roku, gdy nie znano jeszcze nazwy sangiovese, a zamiast brunello produkowano w Montalcino słodkie win białe, archiwa w San Gimignano po raz pierwszy wspominają o podatku nałożonym na wina vernaccia; ustanowiono wówczas specjalnych kontrolerów, którzy dbali o wysoką jakość win.

Rok 1276 to jednak czasy odległe. Późniejsze losy vernacci były o wiele mniej różowe. Podobnie jak właściwie wszystkie włoskie apelacje, mimo zaszczytnej tradycji pogrążyła się przez większość wieku XX w jakościowym Hadesie. Nie dochodziło tu co prawda do wulgaryzacji na taką skalę, jaka stała się udziałem soave, gavi czy orvieto, lecz też aż do końca lat 1980. San Gimignano poza swymi wieżami nie miało się czym pochwalić. Wydajność biła rekordy, a wina produkowano albo w kluczu chłopsko-utlenionym, albo bezwonno-przemysłowym. Przyzwoita sprzedaż na miejscu turystom oraz włoskiej diasporze w Niemczech i USA wystarczyła do szczęścia.

Podobnie jak w wielu włoskich apelacjach, nowa wiosna nadeszła z Francji. Architektem reformy stał się Giovanni Panizzi, który postanowił vernaccię zwinifikować na modłę burgundzką. Staranniejsza uprawa i fermentacja w beczce zrodziły wino o wiele potężniejsze i bardziej długowieczne niż dotąd, zarazem ujawniając niepodejrzewany krajobraz mineralny. Uważana dotąd wyłącznie za wino obiadowe vernaccia zaczęła interesować również winiarskich degustatorów i interpretatorów.

Jak w wielu włoskich apelacjach za reformistą Panizzim poszli mniej lub bardziej zdolni naśladowcy, nasadzenia zagęszczono, plony obniżono, selekcję gron zaostrzono, stal nierdzewną zamontowano, nową beczką się zachłyśnięto. Pojawiła się i kontrakcja: powrót do rozmaicie rozumianej tradycji. Wielką postacią tego nurtu jest Elisabetta Fagiuoli z posiadłości Montenidoli. Wytwarza ona co prawda beczkową vernaccię Carato na modłę francuską, ale też wino Tradizionale, krótko trzymane na skórkach, stanowiące najbardziej udaną rewitalizację tradycyjnego wina tych okolic – i gwoli prawdy ukazujące, ile vernaccia straciła, modernizując się ekspresowo i nieodwołalnie.

Tekst ukazał sie w numerze 44 (2/2010)