Świat Mołdawia

Mołdawia. Czekając na Istvána

14-02-2011

Winnice Purcari | fot. EW

Mało które winiarstwo ucierpiało na przestrzeni historii tak bardzo jak mołdawskie. Wielowiekowej tradycji zabrakło ciągłości. Prawdopodobnie już cztery tysiące lat temu wino wyrabiali osiedleni na terenach dzisiejszej Mołdawii Dakowie. Tradycja rozwinęła się w III wieku p.n.e., gdy na ziemie te przybyli Grecy. Prawdziwy rozkwit winiarstwa nastąpił po powstaniu państwa feudalnego w drugiej połowie XIV wieku, kiedy Mołdawia zaczęła handlować z Rusią, Ukrainą i Polską. Jego złota era przypadła na czasy panowania Stefana III Wielkiego (1457–1504). Sprowadził on nowe szczepy, powiększył uprawy, ulepszył techniki produkcji oraz stworzył urząd podczaszego, do którego obowiązków należała kontrola winnic, by zapewnić wino jak najwyższej jakości. Złote czasy nie trwały jednak długo – na początku XVI wieku Mołdawia przeszła pod panowanie Imperium Osmańskiego, które zakazywało produkcji wina. Dopiero w 1812 roku po włączeniu Mołdawii od Rosji winiarstwo mogło ponownie się odrodzić. Rosyjska arystokracja uprawiała lokalne szczepy – jak rară neagră, plăvai, galbenă, zghiharda, bătută neagră, fetească albă czy fetească neagră – jednak zapatrzona we Francję zaczęła również sprowadzać szczepy i winiarzy stamtąd.

W ten sposób w Mołdawii znalazły się po raz pierwszy, dziś uprawiane na szeroką skalę, odmiany burgundzkie i bordoskie. Niestety pod koniec XIX wieku do Mołdawii dotarła również filoksera. Gdy winnice zdołano odbudować, wybuchła najpierw pierwsza, a wkrótce druga wojna światowa. Czasy powojenne, pod sowieckimi rządami, można określić jako szybką intensyfikację upraw. Większość winnic sadzono, mając na uwadze przede wszystkim jak największą wydajność. W roku 1984 areał winnic osiągnął 258 tys. ha (dwukrotnie więcej niż dzisiaj), by zaraz otrzymać kolejny cios: w połowie lat 80. Michaił Gorbaczow zainicjował kampanię antyalkoholową – wycięto wiele winnic i znacznie ograniczono sprzedaż. Kiedy w 1991 roku Mołdawia uzyskała niepodległość, zaczął się powolny proces odradzania winiarstwa. Znaczne inwestycje poczyniono w latach 2000–2005, zasadzając klony popularnych szczepów międzynarodowych. Nie był to jednak koniec złego pasma wydarzeń. W 2006 roku Rosja, która skupowała 85% produkcji win mołdawskich, obłożyła ich import zakazem. Winiarstwo mołdawskie po raz kolejny pogrążyło się w kryzysie. Aczkolwiek zakaz przeszło rok temu zdjęto, Rosjanie zdążyli się zorientować, że bardziej opłacalne jest sprowadzanie tanich win z Hiszpanii oraz z Nowego Świata. Sytuacja dla mołdawskiego przemysłu winiarskiego nadal więc pozostaje trudna, jednak „kryzys rosyjski” może okazać się pożyteczną lekcją. Wino produkowane na rynek wielkiego sąsiada było towarem szybkiego i taniego zbytu. Dziś Mołdawianie, chcąc wejść na rynki europejskie, muszą na serio pomyśleć o jakości.

Mołdawska Gildia Winiarzy

W 2007 roku zdarzył się precedens; powstała Mołdawska Gildia Winiarzy zrzeszająca siedem winnic: Acorex, Château Vartely, DK-Intertrade, Dionysos-Mereni, Lion-Gri, Vinăria Bostavan oraz Vinăria Purcari. Dotychczas mołdawscy winiarze zwykli o sobie myśleć w kategoriach konkurencji i nie przychodziło im do głowy, by się stowarzyszyć w celu promocji wspólnej sprawy. Marketing nadal zresztą nie jest mocną stroną wielu mołdawskich winnic. O winie wciąż się często myśli się li tylko w kategoriach towaru, który nie posiada żadnej wartości symbolicznej. Co prawda Mołdawianie lubują się w legendach, w których winorośl przedstawiana jest jako dobro narodowe – a to opowiadają, jak Bóg dając jednym ludom góry, innym morze, na Mołdawię przeznaczył niewielki pas lądu w kształcie kiści winogron, to znów, że bocian przynosząc winogrona do twierdzy Soroca ocalił przed śmiercią głodową wojska mołdawskie oblężone przez Turków. U źródeł legend leży jednak propaganda, a nie – jak to określają antropologowie – rzeczywistość przeżywana. Choć szacuje się, że roczna konsumpcja wina waha się między 22 a 37 litrów per capita, statystykę tę wyrabia w głównej mierze wino domowe, które powstaje z hybrydowych szczepów jak lidia, isabella czy zamfira… Ponoć pierwszą rzeczą, jaką się ogląda przy kupowaniu lub wynajmie domu, jest piwnica, często wyposażona również w destylarnię. Ulubionym trunkiem obok wódki jest bowiem mołdawska brandy zwana divin. Wino, kiedy spojrzeć na historię Mołdawii, było przede wszystkim napojem kolonizatorów; kultura wina jakościowego wśród miejscowej ludności nie zdołała się rozwinąć. Około 90% produkcji szło zawsze na eksport. I w tym tkwi szkopuł. Mołdawia, siłą rzeczy, patrzy na wino jako filar swej ekonomicznej równowagi (sektor winiarski zatrudnia 27% krajowej siły roboczej i składa się na 28–30% dochodów z eksportu), nie zaś jako na element stylu życia. A to oczywiście znacząco wpływa na jakość. Jak tu robić dobre wino, gdy samemu się go nie kocha?

Winnice stowarzyszone w Mołdawskiej Gildii Winiarzy zdają się problem rozumieć. Starają się zadbać o rynek rodzimy, inwestują w konsultantów z Zachodu, budują portfolio win premium, skupiają się na konstruowaniu wyrazistych mołdawskich marek jak Negru de Purcari czy Taking Root, rewitalizują uprawy szczepów rdzennych. Niektóre z tych winnic mieliśmy okazję w czasie naszego pobytu odwiedzić.
 

Tekst ukazał się w numerze 41 (5/2009)